Elke derde dinsdag van de maand organiseer ik een filosofische tafel in Vrijburcht Café in Amsterdam IJburg. Met een groep van 10 tot 12 mensen denken we na over vragen en kwesties die ons bezighouden: van kunst, cultuur en de democratische samenleving, tot onderwijs, opvoeding, duurzaamheid en milieu en wat nog meer op tafel komt. We kunnen denken over ras, sex, (on)recht, religie, vrijheid, geld, drugs, wetenschap, gezondheid — we zijn vrij om te praten over zelfs de meest controversiële onderwerpen. We volgen daarbij de regels van een Socratisch Gesprek.

Voor de vierde tafel op 19 juni (de laatste voor de zomer) kun je je hier inschrijven.

socratisch gesprek

Ik ben niet iemand die dol is op regels. Wat mij betreft is er maar een regel nodig om ons in ons leven te leiden: de aloude christelijke regel “Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook een ander niet”, ofwel de categorische imperatief van de duitse verlichtingsfilosoof Immanuel Kant. Daarvan kunnen we alle andere sociale regels afleiden.

Niettemin is het handig een paar spelregels af te spreken, zodat de gesprekken aan onze filosofische tafel goed verlopen. Deze regels heb ik bewerkt naar de site Het Socratisch gesprek: format en spelregels van de Radboud Universiteit.

doel

Het Socratisch Gesprek is bedoeld om vragen te stellen bij de vooronderstellingen, zekerheden, normen en waarden van de deelnemers. De deelnemers in een Socratisch Gesprek vormen een morele gemeenschap, die poogt door systematisch overleg een gemeenschappelijk antwoord te vinden op een fundamentele vraag over een concrete ervaring. Deze vraag staat gedurende het gehele gesprek centraal. De deelnemers werken intensief samen.

Wie wat heeft rondgekeken op deze site zal ontdekt hebben dat het mij niet zozeer gaat om de antwoorden op zulke vragen, alswel om de nieuwe vragen die daardoor worden opgeroepen. Antwoorden zijn meestal voorlopige tussenstappen op weg naar nieuwe vragen. Wijsheid is dan ook niet: heel veel weten of antwoorden hebben op heel veel vragen, maar: precies weten wat je nog niet weet.

Een fundamentele vraag kunnen we op verschillende manieren onderzoeken, bijvoorbeeld op basis van een ervaring van een deelnemer (deze ervaring mag niet zijn verzonnen en moet goed uit te leggen zijn) of op basis van definities. Elke deelnemer stelt zijn eigen definitie of antwoord op. De deelnemers zoeken vervolgens samen naar onderlinge verschillen.

spelregels

Om te voorkomen dat het Socratisch Gesprek een discussie of een debat wordt, is het gesprek gebonden aan een aantal spelregels. Deze regels zijn niet bedoeld om de deelnemers te beperken of te sturen, maar juist om het gesprek goed te laten verlopen.

basisregels

Zet je actief in voor het gesprek. Je bent bereid actief deel te nemen aan het gesprek. Je bent daarbij ook bereid je te houden aan de regels die de gespreksleider stelt.

Stel een fundamentele vraag die voor iedereen betekenisvol is. Die vraag moet zoeken naar voorwaarden of beginselen.

Probeer een ja-of-nee-vraag te voorkomen. Zoek in zo’n geval een voorafgaande vraag. Voorbeelden van ‘goede’ vragen: Wat is leren? In welke mate moeten scholen normen en waarden overbrengen? Voorbeeld van een ja-of-nee-vraag: Kun je een student vertrouwen? Een voorafgaande vraag: Wat is vertrouwen? We denken dus na over begrippen.

Doe geen beroep op autoriteit. Om zelfstandig denken te bevorderen, mogen de deelnemers alleen gebruik maken van hun eigen ervaringen. Zij mogen geen onderzoeken, filosofen of boeken als kennis aanhalen. Een eigen ervaring mag geen hypothetisch voorbeeld zijn. Deze mag niet zijn verzonnen en moet goed uit te leggen zijn.

Luister naar elkaar. Om te voorkomen dat het gesprek uitloopt in een discussie of debat en om het gesprek voor iedereen begrijpelijk te houden, is deze regel erg belangrijk. De gespreksleider kan deelnemers bijvoorbeeld vragen om te herhalen wat er is gezegd of om twee verschillende standpunten te vergelijken.

Streef naar consensus. De deelnemers hoeven het niet met elkaar eens te zijn. Als zij verschillende standpunten hebben, zoeken zij door naar de grondslagen van dat verschil. Het is niet het doel om de ander te overtuigen.

andere afspraken

Begin een vraag of opmerking niet met ‘Ja, maar…’. Zulke formuleringen maken van een Socratisch gesprek al snel een discussie.

Houd geen monoloog. Het Socratisch gesprek moet een dialoog blijven. Als één van de deelnemers te vaak of te lang aan het woord is, kan de begeleider het gesprek vertragen door een ander te vragen om te herhalen wat er is gezegd.

Denk niet voor jezelf, maar voor de ander. De deelnemers proberen mee te denken met degene die aan het woord is. Kunnen ze volgen wat zij zegt? Kunnen ze het herhalen? Begrijpen ze wat zij bedoelt?

Maak geen opmerkingen die niets met de vraag te maken hebben of die over een ander voorbeeld gaan dan het gekozen voorbeeld. Als de deelnemers werken vanuit een casus (bijvoorbeeld een ervaring van een van de deelnemers), dan is dát voorbeeld het uitgangspunt. De deelnemers dragen geen andere voorbeelden aan.

Schrijf zo min mogelijk. Deze regel voorkomt dat de deelnemers drukker zijn met schrijven dan met luisteren.

meld je aan

Er kunnen 12 mensen aan de tafel deelnemen. Deelname is op volgorde van aanmelding. Vol is vol.

Tot de zomer van 2018 heb ik vier bijeenkomsten gepland, op 20 maart, 17 april, 15 mei en 19 juni, van 20 tot 22 uur. Plaats: Vrijburcht Café. Deelname is kosteloos.

Je kunt je hier aanmelden voor:

20 maart

17 april

15 mei

19 juni

Als je verhinderd bent, laat me dat op tijd weten, zodat anderen jouw plek aan de tafel kunnen innemen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

About Dick van der Wateren

Sinds voorjaar 2017 heb ik een filosofische praktijk, De Verwondering, in Amsterdam. Daar heb ik gesprekken met volwassenen zowel als jongeren. Ik sta voor de klas op het Eerste Christelijk Lyceum in Haarlem en begeleid dagelijks talentvolle en begaafde leerlingen die meer uitdaging nodig hebben, of coach leerlingen die een probleem hebben waar we samen een oplossing voor vinden. Ik heb een jarenlange ervaring als aardwetenschapper (o.a. in Antarctica en Afrika) en wetenschapsvoorlichter. Werken met jongeren is mijn passie. Voor mij zijn tieners zo'n beetje de leukste mensen. Ze hebben een enorme levenslust, zijn creatief, hebben originele ideeën - soms op het bizarre af - en kunnen zich nog alle kanten op ontwikkelen. Ik beschouw het als een voorrecht aan die ontwikkeling te kunnen bijdragen.

Latest Posts By Dick van der Wateren

Category

filosofie, filosofische tafel, gesprek, socratisch gesprek